26 Haziran 2026’da, üç uluslararası kuruluş — Hind Rajab Foundation (HRF), Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu (FIDH) ve Avrupa Hukuki Destek Merkezi (ELSC) — Polonya merkezli ve devlete ait olan, aynı zamanda NATO’nun en büyük TNT üreticisi konumundaki Nitro-Chem şirketinin temsilcileri hakkında, Gazze’de Filistinlilere karşı işlenen uluslararası suçlara iştirak ettikleri iddiasıyla ceza şikâyetinde bulundu.

Buna ek olarak, önde gelen üç Filistinli insan hakları kuruluşu — Al-Haq, Al-Mezan ve Filistin İnsan Hakları Merkezi (PCHR) — ile soykırımdan sağ kurtulan bazı bireylerin de Nitro-Chem hakkında kendi şikâyetlerini sunmaları ve davaya taraf olmaları beklenmektedir. Bu başvurularda Gazze’de meydana gelen yıkımın kapsamı ve boyutu ayrıntılı şekilde ortaya konulacaktır.

Tedarik Zinciri

Şikâyet büyük ölçüde, Filistin Gençlik Hareketi (PYM), Shadow World Investigations (SWI) ve Movement Research Unit (MRU) tarafından açık kaynak istihbaratına (OSINT) dayanılarak hazırlanan “Eksik Bileşen: Polonya TNT’si (The Missing Ingredient: Polish TNT)” başlıklı rapora dayanmaktadır.

Rapora göre Nitro-Chem, NATO ve Avrupa Birliği’ne TNT sağlayan en büyük üretici olup, aynı zamanda ABD ordusunun da başlıca tedarikçilerinden biridir. Polonyalı yetkililer kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda, ABD’nin ithal ettiği TNT’nin yaklaşık yüzde 90’ının Polonya’dan geldiğini ifade etmiştir. Bunun nedeni, ABD’nin 1986 yılında ülke içinde TNT üretimini durdurmuş olmasıdır. ABD ancak 2024 yılının sonlarında üretime yeniden başlama kararı aldı ve kurulacak yeni tesisin 2028 yılında faaliyete geçmesi beklenmektedir.

Bu nedenle ABD’li silah üreticileri yıllar boyunca ithal TNT’ye bağımlı kalmıştır. Rapora göre Polonya menşeli TNT, özellikle Mk 80 serisi genel maksat bombaları, BLU-109 sığınak delici bombaları ve 155 mm topçu mühimmatlarının üretiminde vazgeçilmez bir bileşen hâline gelmiştir.

Bu mühimmatlar yüksek patlayıcı güce sahip, geniş alan etkisi oluşturan silahlardır ve ölümcül etki alanları yüzlerce metreye kadar ulaşabilmektedir. Topçu mühimmatları ayrıca güdümsüzdür. Bu tür silahların yoğun sivil nüfusun bulunduğu bölgelerde kullanılması, uluslararası insancıl hukukun saldırılarda ayrım gözetme, orantılılık ve gerekli tedbirleri alma ilkelerini ihlal etmektedir. Buna rağmen İsrail’in Gazze genelinde, yoğun nüfuslu bölgeler de dâhil olmak üzere bu mühimmat türlerinden on binlercesini kullandığı bildirilmektedir.

Raporda Nitro-Chem’in bu tedarik zincirindeki merkezi rolü ayrıntılı biçimde ortaya konulmaktadır. Raporda atıfta bulunulan General Dynamics şirketinin 2018 tarihli sunumunda, ABD’de bu mühimmatları üreten şirket Nitro-Chem’i, “ABD Bomba Programları için onaylı tek TNT kaynağı” olarak tanımlamıştır. İlk olarak 2016 yılında imzalanan sözleşmeler, Ekim 2023 sonrasında da defalarca yenilenmiş ve kapsamı genişletilmiştir. Nisan 2024’te yeni bir anlaşma imzalanmış, ardından Nisan 2025’te yaklaşık 310 milyon ABD doları değerinde yeni bir sözleşme daha yapılmıştır.

Rapora göre ABD, Ekim 2023 ile Temmuz 2024 arasında İsrail’e en az 14.000 adet Mk 84 bombası, 6.500 adet Mk 82 bombası ve 1.000 adet BLU-109 sığınak delici bomba sevk etmiştir. Ancak Ekim 2023 ile Ağustos 2024 arasında Gazze’ye yaklaşık 30.000 adet bir tonluk bomba atıldığı dikkate alındığında, bu rakamların gerçek sayının altında kaldığı değerlendirilmektedir. Raporda ayrıca Nitro-Chem’in, TNT ve RDX dâhil çeşitli patlayıcıları doğrudan İsrailli silah üreticileri IMI, Elbit ve Rafael şirketlerine sattığı da belgelenmektedir.

Rapordaki bulgular, Polonya’daki soykırım karşıtı hareketin taleplerini ve stratejisini önemli ölçüde değiştirmiştir. Raporun yayımlanmasının ardından TNT tedarik zincirinin durdurulması ve Polonya’nın Gazze’de Filistinlilere karşı devam eden soykırıma ve diğer uluslararası suçlara ortak olmasının sona erdirilmesi, yerel Embargo Now (Embargo Teraz!) kampanyasının temel talepleri hâline gelmiştir.

Şikâyet

Bunun ardından Polonya’da, Nitro-Chem’in ABD’ye TNT satışı nedeniyle hukuken sorumlu tutulup tutulamayacağı konusunda tartışmalar başlamıştır. Çünkü bu TNT’nin büyük bölümü, Mk 80 serisi bombalar ve 155 mm topçu mühimmatları gibi geniş alan etkisine sahip mühimmatların üretiminde kullanılmakta, bu mühimmatların da ABD tarafından İsrail’e gönderildiği ve Gazze’deki Filistinlilere karşı kullanıldığı ileri sürülmektedir.

Şikâyeti hazırlayan hukuk kuruluşları — HRF, FIDH ve ELSC — bu tedarik zincirinin cezai sorumluluk doğurabileceğini savunmaktadır.

Kuruluşlara göre raporda yer alan deliller ve açık kaynak araştırmaları birlikte değerlendirildiğinde, Nitro-Chem tarafından üretilen TNT’nin en az 2004 yılından bu yana ABD’de üretilen hava bombalarının (özellikle Mk 80 serisi ve BLU-109 bombaları) ile topçu mühimmatlarının üretiminde temel bileşen olarak kullanıldığı ortaya çıkmaktadır. Ayrıca ABD’nin bu mühimmat türlerini daha sonra İsrail’e transfer ettiği ve İsrail’in bunları özellikle Filistin halkına yönelik yürüttüğü soykırım sırasında askerî operasyonlarında kullandığı ileri sürülmektedir. Bunun yanında kayıtlar, Nitro-Chem’in TNT ve diğer patlayıcıları doğrudan İsrail’e de ihraç ettiğini göstermektedir.

Nitro-Chem ile ABD arasındaki ve ABD ile İsrail arasındaki uzun süreli ve kesintisiz tedarik zincirleri dikkate alındığında, Polonya üretimi TNT’nin ABD’de imal edilen ve daha sonra İsrail kuvvetleri tarafından Gazze’nin bombalanmasında kullanılan patlayıcı mühimmatların içinde yer almış olmasının kuvvetle muhtemel olduğu belirtilmektedir. Deliller, İsrail’in bu belirli mühimmat türlerini yoğun nüfuslu sivil alanlara yönelik sistematik saldırılarda kullandığını göstermektedir. Bu saldırılar uluslararası kuruluşlar tarafından geniş ölçüde soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar olarak nitelendirilmektedir. Bu nedenle Nitro-Chem’in gerek ABD üzerinden gerekse doğrudan yaptığı satışlarla bu kritik hammaddeleri sağlamaya devam etmesinin, ağır uluslararası suçların işlenmesine yardım etmek anlamına gelebileceği ileri sürülmektedir.

Polonya ceza hukuku, soykırımı, savaş suçlarını ve insanlığa karşı suçları (Ceza Kanunu’nun 118, 118a ve 122-126. maddeleri) cezalandırdığı gibi, bu suçlara yardım eden kişileri de cezai sorumluluk altına almaktadır.

Şikâyette, profesyonel bir patlayıcı üreticisinin bu risklerden haberdar olmadığını ileri sürmesinin inandırıcı olmayacağı belirtilmektedir. Çünkü İsrail’in ABD yapımı bombaları ve topçu mühimmatlarını Gazze’deki sivillere karşı kullandığı uzun süredir kamuoyunun bilgisi dâhilindedir.

Ayrıca Nitro-Chem’in ABD savunma sanayiiyle yaptığı sözleşmeler, Uluslararası Adalet Divanı’nın Ocak 2024’te Gazze’de makul bir soykırım riski bulunduğunu tespit etmesinden sonra da yenilenmiş ve kapsamı genişletilmiştir. TNT sevkiyatları, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Kasım 2024’te Gazze’de işlenen uluslararası suçlar nedeniyle İsrailli liderler hakkında tutuklama kararı vermesinin ardından da devam etmiştir. Bunun yanı sıra, Birleşmiş Milletler Soruşturma Komisyonu’nun Eylül 2025’te İsrail makamları ile İsrail güvenlik güçlerinin Gazze Şeridi’nde Filistin halkına karşı soykırım işlediği ve işlemeye devam ettiği yönündeki tespiti de dâhil olmak üzere ardı ardına gelen BM raporlarına rağmen sevkiyatlar sürdürülmüştür.

Şikâyete göre Nitro-Chem’in bu riskleri öngörmesine ve kabul etmesine rağmen söz konusu malzemeleri tedarik etmeyi sürdürmesi, uluslararası suçların işlenmesine yardım etme suçunu oluşturabilir. Başvuruyu yapan kuruluşlar, Nitro-Chem adına hareket eden kişilerin soruşturulmasını talep etmektedir.

TNT Açığı

Dikkat çekici bir diğer husus ise, saf TNT’nin 2021 yılında hem Avrupa Birliği hem de Polonya mevzuatı kapsamında lisans zorunluluğundan çıkarılmış olmasıdır. Bu değişiklik, Avrupa Birliği içinde başka büyük TNT üreticilerinin bulunmamasına ve Polonya’da üretilen TNT’nin önemli bir bölümünün son kullanım amacı yeterince denetlenmeden askerî amaçlarla ihraç edilmesine rağmen gerçekleştirilmiştir. Ancak bu hukuki boşluk, silah üreticilerini genel yükümlülüklerinden kurtarmamaktadır. Aynı şekilde uluslararası insancıl hukuk ile Polonya hukukundan doğan ve uluslararası suçlara yardım etmeyi suç sayan yükümlülüklerini de ortadan kaldırmamaktadır.

 

Söz konusu raporun kapağının görüntüsü. Raporun tamamına ulaşmak için : https://static1.squarespace.com/static/68f39f06eb2e2f1e3c961bee/t/6a355ace6c69e036c0bc7414/1781881550360/Missing-Ingredient-Polish-TNT.pdf